Enzymdeficiënties

Ethiologie
De energievoorziening van de erytrocyt komt bij de mens en bij huisdieren (met uitzondering van varkens) voornamelijk tot stand door anaerobe glycolyse via het zogenaamde ‘Embden-Mayerhof pad’. De energie die hierbij vrij komt wordt via ADPATP en NADNADH weer overgedragen op enzymsystemen, die allerlei metabole functies in de cel uitoefenen, zoals het MetHb-reductase, dat de ijzermoleculen in het Hb in tweewaardige vorm houdt. Erfelijke deficiënties van enzymen die bij de glycolyse zijn betrokken, onder andere hexokinase (HK), pyruvaatkinase (PK) en fosfofructokinase (PFK), zijn bekende oorzaken van hemolytische anemie bij de mens en verschillende andere species. Bij een deficiëntie van een enzym dat in de glycolyse een rol speelt en die voorafgaat aan de vorming van 2,3-DPG, zoals PFK, treedt bij de hond hemolyse vooral op tijdens alkalose (bijvoorbeeld na hyperventilatie).

Een deel van de glucose wordt niet afgebroken via het bovenbeschreven pad, maar wordt hierop via een andere weg, de zogenaamde pentosefosfaatshunt, kortgesloten. Glycolyse via deze shunt leidt niet tot verrijking van ADP tot ATP, maar voornamelijk tot reductie van NADP+ tot NADPH. Dit dient voor het in gereduceerde staat houden van de glutathion-houdende disulfiden (GSH) in de celmembraan en Hb. Een enzym dat in deze shunt een rol speelt is glucose-6-fosfaat dehydrogenase (G6-PD). G6-PD-deficiëntie veroorzaakt onder bepaalde omstandigheden hemolyse, namelijk als de erytrocyt aan sterke oxydatie wordt blootgesteld, zodat er vrije radicalen ontstaan. Dit doet zich bijvoorbeeld voor na het innemen van bepaalde medicijnen (bijvoorbeeld sulfacetamide en furadantine) en na het eten van tuinbonen (favisme). Het Hb denatureert en klontert samen tot zogenaamde ‘Heinz-bodies’, de celmembraan raakt beschadigd en de erytrocyt wordt door het MFS opgeruimd.

‘Heinz-body’ anemie kan ook ontstaan als de pentosefosfaatshunt normaal functioneert, maar een oxidatieve noxe de capaciteit van het systeem te boven gaat (bijvoorbeeld vergiftiging met kamfer, uien en nitraat). Dit gaat vaak gepaard met methemoglobinemie. Felidae hebben veel SH-groepen in Hb en de celmembraan. Bepaalde conserveringsmiddelen in de voeding kunnen bij deze dieren al ‘Heinz-bodies’ in het bloed laten verschijnen. Ook paracetamol veroorzaakt bij katten al in lage dosering een levensgevaarlijke ‘Heinz-body’ anemie, gepaard met methemoglobinemie.

Symptomen


Diagnose


Therapie


Complicaties