Gestoorde proliferatie en differentiatie van stamcellen

Ethiologie
Aplastische anemie is een (ongelukkige) term, waarmee in feite een panmyelopathie (vervanging van alle typen hematopoëtische cellen in het beenmerg door vetcellen) wordt aangeduid. Een panmyelopathie is in het perifere bloed na verloop van tijd gekenmerkt door pancytopenie, dat wil zeggen dat erytrocyten, leukocyten en trombocyten in verlaagde concentraties aanwezig zijn. Het meest opvallend is de trombocytopenie, granulocytopenie en de (non-regeneratieve) anemie.

De pathogenese van het verdwijnen van de cellijnen is divers maar meestal onduidelijk. Oorzaken zijn onder meer hormonaal (oestrogenen), viraal, fysisch (straling), chemisch toxisch (onder meer benzenen) en farmacologisch (bijvoorbeeld chlooramfenicol en fenylbutazon).

Als alleen de lijn van de rode bloedcellen is aangetast wordt meestal de term ‘pure red cell aplasia’ (PRCA) gebruikt. PRCA heeft een immuungemedieerde etiologie.

Maligne nieuwvormingen van de hematopoëse gaan vooral gepaard met anemie omdat hierbij een blokkade in de differentiatie en een ongecontroleerde proliferatie van één of meer hematopoëtische voorlopercellen (basofiele erytroblasten) optreedt, eventueel met verdringing van niet aangetaste cellijnen (myeloftisis). Andere factoren, zoals een immuun-gemedieerde celafbraak of bloedverlies kunnen eveneens een rol spelen.

Myelofibrosemyelosclerose is de situatie waarbij de hematopoëtische cellen zijn verdrongen door fibroblasten en bot. Er ontwikkelt zich een pancytopenie. Idiopathische myelofibrose berust mogelijk op een maligne ontaarding van zeer primitieve stamcellen die alleen nog fibroblasten kunnen produceren. Myelofibrose wordt echter ook gezien als een secundair fenomeen dat zich onder andere kan ontwikkelen door hoge bloedspiegels van het parathormoon, door experimentele beschadiging van het beenmerg en tijdens een zeer chronische hemolytische anemie, zoals een pyruvaatkinase (PK) deficiëntie. De pathogenese is nog onduidelijk.

Symptomen


Diagnose


Therapie


Complicaties